Διερεύνηση υπογονιμότητας

Υπογονιμότητα Δεδομένα και Αίτια

Η Υστεροσαλπιγγοραφία είναι ένα σημαντικό διαγνωστικό τεστ για την διερεύνηση της γονιμότητας των γυναικών.  Πρόκειται για μια ακτινολογική διαδικασία, όπου ειδικό σκιαγραφικό υγρό  εγχέεται στην κοιλότητα της μήτρας μέσω του κόλπου και του τραχήλου. Το σκιαγραφικό υγρό γεμίζει την ενδομητρική κοιλότητα και εάν οι σάλπιγγες είναι διαβατές, τότε το σκιαγραφικό διαρρέει στην περιοχή της κοιλιάς.

Με τη σαλπιγγογραφία εκτός από την διαβατότητα των σαλπίγγων μπορούμε να δούμε:

Την ενδομητρική κοιλότητα για την παρουσία διαφόρων συγγενών ανωμαλιών, πολυπόδων ή ουλών στην κοιλότητα της μήτρας

Τις σάλπιγγες για τυχόν διάταση και παρουσία υγρού στον αυλό τους (υδροσάλπιγγα)

Τα αποτελέσματα της εξέτασης είναι άμεσα έτοιμα και δίδονται στον ασθενή.

Τα ποσοστά εγκυμοσύνης σύμφωνα με μελέτες αυξάνονται ελαφρώς  τους πρώτους μήνες μετά την υστεροσαλπιγγοραφία. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι με την εξέταση τυχόν μικρές εμφράξεις παρασύρονται από την εισχώρηση της χρωστικής.

Η Υπέρηχο-Σαλπιγγογραφία (HyfoSy) με αφρό αποτελεί μία   νέα μέθοδο για την εξέταση των σαλπίγγων.  Χρησιμοποιείται ένα ειδικό υποαλλεργικό σκιαγραφικό, το οποίο εγχέεται στη μήτρα και κατευθύνεται προς τις σάλπιγγες. Καθ’ όλη τη διάρκεια γίνεται ταυτόχρονη παρακολούθηση με υπερηχογράφημα. Πλεονέκτημα της εξέτασης είναι ότι δεν επιβαρύνει την γυναίκα με ακτινοβολία όπως η κλασσική σαλπιγγογραφία.  

Το υπερηχογράφημα γονιμότητας μας προσφέρει πληροφορίες για την μήτρα, τις σάλπιγγες και τις ωοθήκες και μας βοηθά να εντοπίσουμε ανωμαλίες όπως είναι τα ινομυώματα, οι υδροσάλπιγγες, οι κύστεις των ωοθηκών. Υπερηχογραφικά μπορούμε να εκτιμήσουμε επίσης την ποιότητα του ενδομητρίου, ενώ παράλληλα ο έλεγχος της αιματικής ροής με dopplers μας δίνει μία  εικόνα για την αιμάτωση του ενδομητρίου και των ωοθηκών. Επιπλέον,  η μέτρηση του αριθμού των ωοθυλακίων με κοιλότητα(άντρο) (antral follicle count -AFC)  είναι ένας αξιόπιστος δείκτης των ωοθηκικών εφεδρειών και του αριθμού των ωοθυλακίων που θα αναπτυχθούν μετά από φαρμακευτική διέγερση. Τέλος, με τη χρήση της τρισδιάστατης υπερηχογραφίας (3D) μπορούμε με ακρίβεια να εντοπίσουμε συγγενείς ανωμαλίες της διάπλασης της μήτρας όπως είναι τα συγγενή διαφράγματα.

Η AMH ή αλλιώς Αντιμυλλέριος ορμόνη (antimullerian hormone) είναι μία ορμόνη που παράγεται από τα μικρά ωοθυλάκια των  ωοθηκών και μπορεί να μετρηθεί σε οποιαδήποτε ημέρα του κύκλου της γυναίκας. Η ΑΜΗ φαίνεται ότι αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό των ωαρίων που απομένουν στις ωοθήκες, δηλαδή των ωοθηκικών εφεδρειών. Είναι  ένας προγνωστικός και ποσοτικός  δείκτης για την ανταπόκριση των ωοθηκών μετά από φαρμακευτική διέγερση.

Πρέπει να επισημάνουμε ότι:

χαμηλά επίπεδα τιμών ΑΜΗ δεν μπορούν να προβλέψουν χαμηλά ποσοστά επιτυχίας μετά από θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης ιδιαίτερα σε γυναίκες ηλικίας μικρότερης των 35 ετών και  δεν πρέπει να αποκλείονται ζευγάρια από θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής μόνο λόγω χαμηλών τιμών ΑΜΗ.

 

Η TSH ή αλλιώς θυρεοειδοτρόπος ορμόνη (Thyroid-stimulating hormone) σχετίζεται με την λειτουργία  του θυρεοειδούς αδένα. Δυσλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα και παθολογικές τιμές TSH συνδέονται με διαταραχές του κύκλου της γυναίκας, ανωθυλακιορρηξία, υπογονιμότητα, χαμηλά ποσοστά επιτυχίας στην εξωσωματική γονιμοποίηση και αυξημένα ποσοστά αποβολών.

Τα χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης D (VitD) όπως και τα χαμηλά επίπεδα της βιταμίνης Β12  σχετίζονται με προβλήματα υπογονιμότητας και αυξημένη συχνότητα αποβολών.

Η φυσιολογική ενδομητρική κοιλότητα είναι σημαντικότατη για τη γονιμότητα μίας γυναίκας, είναι η περιοχή που εμφυτεύεται ένα έμβρυο. Με την υστεροσκόπηση ελέγχουμε την ενδομητρική κοιλότητα. Πρόκειται για μία χειρουργική επέμβαση όπου ένα ειδικό λεπτό τηλεσκόπιο (υστεροσκόπιο)  εισέρχεται στην κοιλότητα της  μήτρας διαμέσου του κόλπου και του τραχήλου της μήτρας. Η υστεροσκόπηση μας βοηθά στη διάγνωση παθολογικών καταστάσεων όπως είναι:

  • Οι ενδομητρικοί πολύποδες
  • Οι ενδομητρικές συμφύσεις
  • Οι συγγενείς ανωμαλίες διάπλασης της μήτρας, όπως τα ενδομητρικά διαφράγματα
  • Οι φλεγμονές του ενδομητρίου , όπως η χρόνια ενδομητρίτιδα
  • Τα υποβλεννογόνια ινομυώματα    

Σε περίπτωση που εντοπιστεί κάποια ενδομήτρια ανωμαλία , μπορούμε και την ίδια στιγμή, εισάγοντας διαμέσου του υστεροσκοπίου ειδικά εργαλεία που μας επιτρέπουν να κόβουμε και να ηλεκτροκαυτηριάζουμε, να την επιδιορθώσουμε.

Η υστεροσκόπηση μπορεί να βοηθήσει ένα ζευγάρι να συλλάβει φυσιολογικά ή να αυξήσει τις πιθανότητες επιτυχίας μετά από κάποια θεραπεία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Η λαπαροσκόπηση είναι μία χειρουργική επέμβαση όπου επισκοπούμε την κοιλιά και την πύελο μίας γυναίκας με ένα ειδικό τηλεσκόπιο (λαπαροσκόπιο) διαμέσου μικρών τομών(οπών) στην κοιλιά και στον ομφαλό. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να δούμε όργανα της κοιλιάς και της πυέλου (μήτρα, ωοθήκες, σάλπιγγες). Μπορούμε να εκτιμήσουμε παθολογικές καταστάσεις αυτών των οργάνων (όπως ενδομητρίωση, υδροσάλπιγγες, περισαλπιγγικές συμφύσεις) και ταυτόχρονα να τις επιδιορθώσουμε.

Επειδή η λαπαροσκόπηση είναι μία χειρουργική και επεμβατική  μέθοδος, θα πρέπει να πραγματοποιείται  μόνο εφόσον έχει προηγηθεί ο βασικός έλεγχος διερεύνησης της υπογονιμότητας με υστεροσαλπιγγογραφία, με σπερμοδιάγραμμα και υπερηχογράφημα.

Η λαπαροσκόπηση υπήρξε στο παρελθόν (προ 20ετίας) σχεδόν ο κανόνας στην αντιμετώπιση ενός υπογόνιμου ζευγαριού, πριν τη χορήγηση οποιουδήποτε φαρμάκου για υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Με τις νεότερες τεχνολογικές εξελίξεις και τη θεαματική  αύξηση των ποσοστών εγκυμοσύνης με την εξωσωματική γονιμοποίηση, όλο και λιγότερες λαπαροσκοπήσεις πραγματοποιούνται για  προβλήματα  υπογονιμότητας.

Είναι μια πολύ απλή και ίσως η σημαντικότερη εξέταση για τη διερεύνηση της γονιμότητας του άντρα. Κάποιες φορές η εξέταση πρέπει να επαναλαμβάνεται 2 ή ακόμη και 3 φορές για να έχει κανείς ακριβή αποτελέσματα, καθώς τα νούμερα της εξέτασης ίσως να ποικίλλουν κάθε φορά.

Αξίζει να αναφερθεί ότι ένα παθολογικό σπερμοδιάγραμμα δεν αποκλείει την πιθανότητα σύλληψης, όπως και αντίθετα υπάρχουν περιπτώσεις αντρών με φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα που είναι υπογόνιμοι.

Σε ένα σπερμοδιάγραμμα ελέγχονται οι εξής παράμετροι:

  • Η συγκέντρωση– πόσα σπερματοζωάρια υπάρχουν σε κάθε ml σπέρματος
  • Η κινητικότητα– πόσα τοις εκατό από αυτά έχουν πρόσθια κινητικότητα
  • Η μορφολογία – τι ποσοστό από αυτά έχει κανονική μορφολογία;

Με βάση τα κριτήρια που έχει θεσπίσει ο  Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το  2010 οι φυσιολογικές  τιμές  φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Παράμετροι σπερμοδιαγράμματος    

Φυσιολογικές Τιμές

Όγκος

1.5 ml ή περισσότερο

pH

>   ή ίσο του 7.2

Συγκέντρωση σπερματοζωαρίων

15.000.000/ml ή περισσότερο

Συνολικός αριθμός σπερματοζωαρίων

39.000.000 ή περισσότερο

Συνολική κινητικότητα

40% ή περισσότερο

Εμπρόσθια προωθητική κινητικότητα

32% ή περισσότερο

Μορφολογία

Τουλάχιστον 4% φυσιολογικές μορφές

Λευκά αιμοσφαίρια

λιγότερα από 1,000,000/ml

Είναι μία συμπληρωματική εξέταση του σπέρματος που σκοπό έχει να εντοπίσει το ποσοστό βλαβών-κατατμήσεων του DNA των σπερματοζωαρίων.

Αν και παλιότερες έρευνες δεν μπορούσαν να συσχετίσουν υψηλά ποσοστά κατακερματισμού του DNA του σπέρματος με υπογονιμότητα, σήμερα είναι αποδεκτό ότι παθολογικές τιμές κατακερματισμού συνδέονται με:

  • Μειωμένα ποσοστά επιτυχίας μετά από θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης
  • Αυξημένα ποσοστά αποβολών
  • Ανδρική υπογονιμότητα

Πρέπει να τονιστεί ότι οι παθολογικές τιμές κατακερματισμού DNA του σπέρματος δεν αποκλείουν την πιθανότητα φυσιολογικής σύλληψης.